# Инжил, Яратылув, Рут, Эстер, Юнус: 2 Коринтшилер

Unknown

## ИНЖИЛ


ISBN 978-5-93943-164-4

© Институт перевода Библии, Москва, 2011


## Кирис соьз


Оьрметли окувшылар!

Сиз колынъызга алып турган китап Янъы Антласув деп аталады.

Янъы Антласув Эски Антласув ман бирге Библияды туьзеди.

Библия – савлай дуныяда энъ бек окылатаган китаплардынъ бириси болады. Онда Алла Таала дуныяды, аьдемди калай яратканы эм Муса пайхамбар аркалы аьдемлерге оьзининъ Йорыгын бергени акында хабарланады. Бу Йорыктынъ негизинде Аллага ынанув эм ювык аьдемлерин суьюв турады. Онынъ акында Эски Антласувдынъ биринши бес китабында – Тауратта айтылады.

Ама биз Эски Антласувдынъ калган баска китапларыннан аьдемлер, аьдетинше, Алладынъ Йорыгын, тийисли этип, толтырмаганын билемиз. Аьдемлер Аллады оьрметлевди, ювыгын суьювди тез мутатаган болганлар. Алла Таала пайхамбарларын аьдемлерге йиберетаган эди, ама олардынъ коьплери пайхамбарлардан эситкен Алладынъ соьзине эс бермейтаган эдилер.

Янъы Антласув хабарлайтаган ислер сол заманларда болган эдилер. Аллаху-Таала Иса Масихти аьдемлерди акыйкаттынъ йолына кайтарар, оларды Аллады суьйип уьйретер эм оларга оьмирлик яшавга эсикти ашар уьшин йиберген. «Мессия» соьзи грекше «Христос», «май ягылган» деген маьнеди анълатады: соьйтип сайланган патшаларга, пайхамбарларга эм бас дин куллыкшыларга айтатаган болганлар.

Иса йырма юзйыллык артта Палестинада тувган. Палестина сол заманга Урым империясы ман енъилген эди. Ама онда орынласып яшаган ювытлар оьзлерининъ динин эм ата – бабаларынынъ аьдетлерин саклайтаган болганлар. Алла оларга ят аьдемлердинъ баскыншылыгыннан босатаяк куткарувшыды йибереегине сенетаган эдилер. Алла ман йиберилген куткарувшы Иса Масих болып шыкты.

Ама Ол ювытларга олардынъ саклап турганлары болмай, оннан да коьбиректи этти: Ол савлай аьдем дуныясын куьнадан эм оьлимнинъ куьшиннен куткарды. Исада оны этпеге куьши бар эди, неге десе Оны ман бирге Алладынъ Рухы болган эди.

Янъы Антласув йырма ети китаптан туьзилген. Биринши доьрт китабы – Инжил. «Евангелие» – грек соьзи, грек тилинде «Ийги Хабар» деген тувра маьнеди анълатады. Соьйтип Оьзининъ окувын Иса Масих Оьзи атаган эди. Инжил Исадынъ яшавы, кызмет кылувы, Онынъ окувы эм эткен аьжейиплери, оьлуьви эм оьлилерден тирилуьви акында хабарлайды. Инжил Исага ынанып ызыннан иерген доьрт аьдем мен – Матай, Марк, Лука эм Яхъя ман язылган. Олардынъ баьриси де яде оьзлери Исадынъ яшавында болган ислерди коьргенлер, яде оны коьргенлердинъ хабарларыннан язып алганлар. Инжилдинъ доьрт кесеги бир бириннен оьзлерининъ язылув стильлери мен эм язувшылар Исадынъ яшавынынъ кайсы ислерине айырым эс эткенлери мен баскаланады. Ама олар эш бир зат пан да бир бирлерине карсылык этпейдилер, керисинше, Исадынъ яшавын эм окувын туьрли ягыннан коьрмеге ярдам этедилер. Тап сол ислер христиан Ямагатынынъ туьзилуьвининъ басы боладылар, эм Куран артта Исады, ети пайхамбардынъ негизининъ бири деп, белгилейди.

Иса оьлилерден тирилгениннен сонъ, Онынъ окувы кенъ яйылып басланады. Исадынъ биринши сокталарынынъ яшавы акында «Элшилердинъ ислери» деген китапта хабарланады. Сол китап Инжилден сонъ келеди. Оны Инжилдинъ бир кесегининъ авторы Лука язган. Лука бу китапта язылганды оьзи коьрген эм де сол ислердинъ коьбисинде катнаскан. «Элшилердинъ ислери» китаптынъ ортасындагы геройлардынъ бири – Петер эм Паул. Исадынъ артыннан иерген эки айтувлы соктасы. Олар Иса акында хабарды яяр уьшин коьп куьресип ислегенлер эм Онынъ атыннан коьплеген аьжейиплерди эткенлер.

Исадынъ биринши сокталарынынъ насихатшылары бирерде оьзлерининъ окувшыларына хатлар язатаган болганлар. Онда Исадынъ окувын анълатканлар, Аллага уьшини мен де ынанган аьдем оьзин кайтип юргистпеге кереги акында насихатлаганлар. Бизге еткен йырма бир хат та соьйтип Янъы Антласувга киргистилген. Бу хатлар Исадынъ эм онынъ сокталары акында билмеге суьйгенлердинъ баьрисин айлак та бек кызыксындыраяклар.

Эм Янъы Антласувдынъ сонъгы йырма етинши китабы – Ашылув. Онынъ биринши аятыннан алып, китаптынъ бас темасы кайдай болганы белгиленеди: «Иса Масихтинъ ашылувы. Аллаху-Таала оны Исага Оьзининъ кулларына не зат тез арадан болаягын коьрсетер уьшин берген…» (Ашы. 1:1) Бу китап Исадынъ энъ ювык сокталарынынъ бириси Яхъя ман язылган. Яхъя Янъы Антласувга кирген Инжилдинъ бир кесегининъ эм уьш хаттынъ авторы болады. «Ашылув» китабынынъ мырады – ызыннан иерген сокталарынынъ коьнъиллерин коьтеруьв, неге десе олар, Исадынъ бу дуныя яшавынынъ бир неше онйыллыклары озганнан сонъ, ынанмаган замандаслары ягыннан эм де, айырым болып, оькиметтен оьсе барган душпанлыкты сезетаган эдилер. Бу китап келеекте болаяк куткарылувга уьмит эттиреди. Сонынъ уьшин савлай Янъы Антласув китабындай, тек биринши окувшыларына болмай, баьрисине де каратылады.

Скобкалар ишинде курсив аьриплер мен язылган соьзлер оригинал текстте болмаганлар, оларды биз айтылганнынъ маьнесин ашык этер уьшин косканмыз.

Янъы Антласув басында эски грек тилинде язылган эди, ама эки мынъйыллыктынъ бойында ол савлай дуныядынъ мынъга ювык тиллерине коьширилген. Биз куванышлымыз, энди ногайларга да, баскалардай, бу айтувлы кие китаплар йыйынтыгы ман оьзининъ тувган тилинде таныспага амал бериледи.

Библияды коьшируьвши институт коьшируьвшилерге, редакторларга эм Янъы Антласувдынъ ногай тилинде бу баспалавда катнаскан баьри аьдемлерге оьзининъ разылыгын билдиреди.


## 2 Коринтшилер

### ПАУЛДАН КОРИНТШИЛЕРГЕ ЭКИНШИ ХАТ


Алдыдагы хатта Паулдынъ туьсиндируьвлери эм акыл уьйретуьвлери Коринттеги христиан ямагатында сакланып турган тамамларга аькелди. Куьналы коринтшилердинъ коьплери оьзлерининъ шуьшли экенлигин анъладылар эм Паул ман ярасувды изледилер. Солай болса да олардынъ ямагатында энди де Паулдынъ абырайына карсы туратаган бир куьп аьдемлери бар эдилер. Сол себептен Паулга, Македонияда болганда эм Коринтке тагы да бармага аьзирленетаганда, оларга энди де бир хат йибермеге керекли болган эди.

Бу Паулдынъ хатларынынъ ишинде энъ де аз йосыкка эм йорыкка келтирилген хат болады. Белки, хатты язаятырганда Паулдынъ кайгырув сезимлери айлак куьшли болган. А бир кесек аьлимлер, бу хат Паулдынъ коринтшилерге деп язылган эки яде уьш айырым хатлардан туьзилген эм сонъында бириктирилген деп, санайдылар.

Кайтип болган болса да, хатты уьш бас кесекке боьлмеге болады: 1) Паулдынъ Коринттеги ямагаты ман ярасувына куванувы эм Масихке элшилик исининъ суьвретленуьви; (1-7 бб.) 2) коринтшилерге оьзлерининъ амаллары ман Ерусалимдеги ярлы христианларга мол этип ярдамласпага керегине шакырувы; (8-9 бб.) 3) коринтшилерди, олардынъ Паул Инжилди таза юректен насихатламайды деп шуьшлейтаган ялган окытувшыларды тынълайтагаганлары уьшин, айыплавы.


### 1


1Алладынъ буйырыгы ман Иса Масихтинъ элшиси болган Паулдан эм кардашымыз Тимотейден Алладынъ Коринттеги ямагатына эм Ахаядынъ аьр еринде Аллага багысланганлардынъ баьрисине де салам!

2Сизге Атамыз Алладан эм Раббий Иса Масихтен шапагат эм тынышлык болсын.


Юбантувшы Алла


3Раббийимиз Иса Масихтинъ Атасы Аллага шуькир болсын! Ол рагимли Ата болып бизди аьр заманда да юбантады.

4Алла бизди юбанткандай, биз де соьйтип кыйынлыкка туьскенлерди юбантармыз деп, Ол бизим оьзимизди туьрли азаплардан шыгарып коьнъиллендиреди.

5Неге десе яшавымызда Масихтинъ азапларын калай коьп шегетаган болсак, Масих аркалы солай да юбанув табамыз.

6Биз кыйынлык шексек, оны сиз юбанар эм куткарылар уьшин шегемиз. Юбанув тапсак, сиз де юбанув табар уьшин болады, неге десе биз шегетаган сол азапларга сиз де тоьзимлигинъизди коьрсетесиз.

7Сизге сенуьвимиз берк, неге десе азапларымызга калай косылсанъыз, солай биз тапкан юбанувымызга да косылатаганынъызды билемиз.

8Кардашларымыз, биз сизге Асия элинде шеккен кыйынлыкларымызды билдирмеге суьемиз. Олар сондай бир оьлшемсиз авыр эм тоьзип болмастай азапланув эдилер: биз сав калувдан да уьмит уьзген эдик.

9Бизге оьлим оькимининъ шыгарылганын сезген эдик. Сол зат бизге оьзимизге сенмей, тек оьлилерден тирилтуьвши Аллага сенмеге кереги уьшин болган эди.

10Алла бизди сондай бир ювык оьлим кавыфыннан куткарган эм куткараяк.

11Сиз де дуваларынъыз бан бизге ярдам этсенъиз, бизди тагы да куткараяк деп, Аллага сенемиз. Соьйтип, Ол коьп аьдемлердинъ дувалары себепли бизге багыслаган савгаларына коьплер биз уьшин шуькир этееклер.

12Мактанганымыз да бу: дуныяда, боьтен де сизде, инсан акыллылыгы ман болмай, Алладынъ шапагаты ман, Оннан келген дурыслык эм таза юрек пен яшаганмыз деп намысымыз бан шаатламага боламыз.

13Сизге язганларымыздынъ баьрисинде сиз окып анълаган затлар болмаса, баска эш бир зат та йок. Сиз бизди бираз анълагандай, энди толысынша да анъларсыз деп уьмит этемен.

14Раббийимиз Исадынъ кайтаяк куьнинде, биз сиз бен мактанаяктай, сиз де биз бен мактанмага боларсыз.


Паулдынъ Коринтке келмегенининъ себеби


15Мен ога бек сенемен, сол себепли бас деп сизге келмеге эм разылыгымды кайтарып билдирмеге токтастым.

16Мен сизди Македонияга бараятырганда эм оннан кайтаятырганда йокларман, а оннан сонъ сиз мени ярастырып Юдеяга озгарарсыз деп ойлаган эдим.

17-18Билким, бу сизге ойланмай алынган ниеттей коьриндиме экен? Яде болса да мен ниет этсем де, бирер аьдемлердей, бир ок заманда «аьше», яде «йок» деп айтаманма экен? Алла сенимли болгандай, биз де сизге алдын «аьше», сонъ «йок» демегенмиз деп айтсак, сенимли болармыз.

19Силван эм Тимотей мен бирге биз сизге билдирген Алладынъ Улы Иса Масихте бирде «аьше», бирде «йок» болмаган, ама Онда тек «аьше» бар.

20Неге десе Алладынъ ваьделерининъ баьриси Иса Масихте толтырыладылар. Сол себепли биз де, Аллады мактар уьшин Масих аркалы Аллага «амин» деп айтамыз.

21Масих аркалы бизди де, сизди де беркиткен эм бизди куллыкка салган бир Алла.

22Алла бизге (Иемиз болганын коьрсетер уьшин) мухырын баскан, савгалаяк яхшылыкларынынъ сенимлиги этип, юреклеримизге Рухын орынластырган.

23Алла мага – шаат: мен сизди аяп соьлеге дейим Коринтке кайтпай турдым.

24Биз сизге неге ынанмага керегинъиз уьшин буйырык беруьвши болмага суьймеймиз. Биз сизинъ иманда берк туратаганынъызды билемиз, тек сизди кувандырар уьшин сизи мен бирге шалысамыз.


### 2


1Мен сизге тагы да кайтып келсем, янынъызды кыйнамаска токтасканман.

2Эгер мен янынъызды кыйнасам, сизден баска мени кувандыраяк ким бар?

3Сол хатты да, келгенимде сизден, мени кувандыраяк аьдемлерден, яным кыйналып олтырмасын деп, язган эдим. Куванышым баьринъизге де куваныш болаягына ынанып, сизинъ баьринъизге сенемен.

4Мен коьп азапланып, юрегимди авыртып, коьзясымды тоьгип яздым. Оны сизди кыйнар уьшин айтпайман. Йок, оны сизди калай коьп суьйгенимди билинъиз деп айтаман.


Шуьшли имандасларымызды кешируьв


5Эгер биринъиз баска биревди кайгырткан болса, ол тек мени тувыл, коьп кайтарып айтпас уьшин, аз-маз баьринъизди кайгыртты.

6Сондай аьдемге коьплеринъиздинъ берген язасы тамам болады.

7А энди оны, кайгыга коьмилип юрместей этип, кеширинъиз эм юбантынъыз.

8Сизден, ога оьзинъиздинъ суьйиминъизди коьрсетинъиз деп, тилеймен.

9Неге десе меним сизге язганым сизинъ баьри яктан тынълавлы болганынъызды тергев уьшин болды.

10А энди сиз кимди кешире болсанъыз, мен де соны кеширермен, неге десе мен неди кеширмеге керек болсам, соны Масихтинъ алдында сизинъ уьшин кеширгенмен.

11Шайтан бизим басымызга иелик этпес уьшин солай эттим, а шайтаннынъ мырады бизге аьруьв белгили.


Янъы антласувдынъ куллыкшылары


12Мен, Масих акындагы Ийги Хабарды билдирермен деп, Троада шахарга келгенде, Раббийдинъ иси уьшин мага мырсат табылганын коьрдим.

13Ама онда (иман) кардашым Титты табалмаганымда коьнъилим тынышлык таппады. Солай болганда, ондагылар ман аманласып, Македонияга кеттим.

14Аллага шуькир болсын! Ол Масих аркалы баьрисин енъип, бизди, есирлердей, алдыга аькетеди эм биз аркалы, аьр ерге аьруьв ийис яйгандай, Масих акында билимди яяды.

15Неге десе биз куткарылатаганларда да, йойылатаганларда да Аллага Масихтинъ ийги ийиси боламыз.

16Биз йойылатаганларга оьлим аькелуьвши оьлимнинъ ийисимиз, а куткарылатаганларга яшав аькелуьвши яшавдынъ ийисимиз. Сондай иске ким етиспеге болады?

17Биз, коьплердей, Алладынъ соьзин оьзимизге пайда болар деп юргистпеймиз, ама биз, Масихке байыр болып, Алла йиберген аьдемлердей, Онынъ алдында ак юректен айтамыз.


### 3


1Биз оьзимизди янъыдан мактап баслагандай боламыз ба экен? Билким биз, бир кавымлардай, сизге оьзимизди мактавшы хат йибермеге яде сизден сондай хат алмага керекпиз бе экен?

2Сиз оьзинъиз бизим хатымызсыз: бизим юрегимизде язылган, баьрисине белгили эм окылатаган.

3Масихтинъ хаты болганынъыз ашык. Сол хат бизим куллыгымыз аркалы, сыя ман язылмай, дайым болып турувшы Алладынъ Рухы ман язылган, таска[1] тувыл, инсан юреклерине язылган.

4Аллага Масих аркалы сондай бир берк сенуьвимиз бар.

5Эш бир затты да оьз етимисимиз бен этемиз деп санамага акымыз йок; кайдай етимисимиз бар болса да тек Алладан.

6Ол бизди янъы антласувдынъ куллыкшылары болмага тийисли этти. Сол антласув да язувларга тувыл, а Алла Рухына таянады. Неге десе язув оьлтиреди, ама Рух яшатады.


Янъы антласувдынъ данъкы


7Алла, данъкы ман коьринип, Таураттынъ соьзлерин тасларга унъип язган. Мусадынъ юзи Таураттынъ данъкы ман яркыраган. Сол яркырав куьшин йойып бараятырган болса да, исраилшилер Мусадынъ юзине караялмай эдилер. Онынъ куллыгы ман берилген, оьлим аькелуьвши Таурат сондай данъклы болган болса,

8Алладынъ Рухына коьре куллык этуьвимиз оннан да бек данъклы болмаспа?

9Эгер аьдемге оьким шыгарган куллык данъклы болса, Алладынъ аьдемди аклавына амал болган куллык оннан да данъклы!

10Уьшини мен, алдын данъклы болган Таурат, оннан сонъ келген янъы антласувдынъ артык данъкы ман тенълестирилсе, энди данъксыз коьринеди.

11Куьшин йойып бараятырган Таурат данък пан келген болса, дайым турган янъы антласув оннан да данъклы!

12Сондай уьмитимиз болганы уьшин уллы йигерлик пен айтамыз.

13Биз Мусадай тувылмыз. Исраилшилер куьшин йойып бараятырган данъкка карамас уьшин Муса юзин буьркеншик пен яба эди.

14Исраилшилердинъ акылы сезимсиз болган эди. Буьгуьн де эски антласувды окыганда олардынъ акылы сол буьркеншик пен ябылгандай болып турады. Неге десе сол буьркеншик тек Масих аркалы ашылар.

15Буьгуьнге дейим Мусадынъ китабын окыганда олардынъ юреги буьркеншик пен ябылгандай.

16Ама (Муса акында язылгандай) бирев Раббийге кайтса, сол буьркеншик коьтериледи.

17Мунда Раббий деп айтылган – Рух болады, а Раббийдинъ Рухы кайда болса, сонда эркинлик бар.

18Бизден буьркеншик алынып тасланганга коьре баьримиз Раббийдинъ данъкын бияладай коьрсетемиз. Биз барган сайын оьсетаган данък пан туьрленемиз, Раббийге коьптен коьбирек усаймыз. Бу зат Раббийдинъ Рухы аркалы болады.


### 4


Уьмитимизди уьзбеймиз


1Бу куллык Раббийдинъ рагимлиги мен бизге тапшырылганына коьре уьмитимизди уьзбеймиз.

2Биз баьри ясыртын эм айыплы ислерден таямыз, аьйлелик пен аьрекет этпеймиз эм Алладынъ соьзин терисиннен анълатпаймыз. Биз акыйкатты ашык уьйретип, Алладынъ алдында кайдай аьдем болганымызды аьр аьдемнинъ намыс оькимине йигерлик коьрсетемиз.

3Биз билдиретаган Ийги Хабардынъ маьнеси ябык болса, ол тек йойылатаган имансыз аьдемлерге ябык.

4Бу оьмирдинъ иеси (шайтан) олардынъ акылын сокыр эткен. Соьйтип, олар коьринмеген Алладынъ келбети болган Масихтинъ данъкы акындагы Ийги Хабардынъ ярыгын коьрип болалмайдылар.

5Биз оьзимизди тувыл, а Иса Масихтинъ Раббий болганын эм де сизге Иса йолында куллык этетаганымызды билдиремиз.

6«Ярык каранъалыктан яркырасын», – деген Алла, Иса Масихтинъ юзиннен Оьзининъ данъкын билуьвимиз бен бизди нурландыраяк болып, юреклеримизде яркырайды.

7Ама биз, бу карызнады алганлар, балшык савытларга усаймыз. Солай болганымыз баьриннен де уллы куьштинъ бизден тувыл, а Алладан келгенин коьрсетеди.

8Бизди аьр яктан кыйынлыклар сынайдылар, ама биз енъилмеймиз, шыдаймыз, туьнъилеектей коьринсек те туьнъилмеймиз.

9Бизди кувадылар, ама Алла бизди тасламайды. Ерге йыгылсак та йойылмаймыз.

10Исадынъ яшавы шаркымызда ашык коьринер уьшин Онынъ калай оьлгенин аьр заманда оьзимизде юргистемиз.

11Неге десе биз, яшайтаганлар, Иса уьшин аьр заманда оьлимге берилемиз. Соны ман, Исадынъ яшавы да оьлеек кевдемизде ашык коьринеди.

12Соьйтип, бизде – оьлим, а сизде яшав куьшин коьрсетеди.

13(Кие Китапта): «Иман эткеним уьшин айтаман», – деп язылгандай, бизде де сол иман рухы болганы уьшин, иман этип, айтамыз.

14Неге десе Раббий Исады оьлилерден тирилткен Алла бизди де Иса ман тирилтип, сиз бен бирге Оьзининъ алдына салаягын билемиз.

15Бу затлардынъ баьриси де сизинъ уьшин этиледи. Соьйтип Алла шапагаты яйылып, тагы да коьп аьдемлерге етсе, Алла оннан да коьбирек данъкланар эм Ога шуькир этилер.

16Сонынъ уьшин уьмитимизди уьзбеймиз, керисинше, эгер биз тысыннан бузыла болсак та, коьнъилимиз ишиннен куьннен куьнге янъырайды.

17Биз шегетаган кыйынлык енъил эм кыска заманлы болып, бизге авырлыгы эш бир зат пан тенълестирмеге болалмаган коьп оьмирлик мактавды шыгарады.

18Биз коьринетаган затларга болмай, а сол коьринмегенге эс беремиз. Неге десе сол коьринетаган озып кетеди, а коьринмеген – оьмирлик.


### 5


Коьктен келеек меканымыз


1Шаркымыз ер уьстинде биз яшайтаган шатырга усайды. Билемиз, сол шатыр бузылганда, коьклерде Алла бизге аьзирлеген меканымыз – кол ман курылмаган оьмирлик уьйимиз бар.

2-3Соьле болса биз коьктен келеек меканымыз бан капланмага куьрсинип ымтыламыз. Ердеги шаркымызды таслаяк болсак та яланъаш калмаякпыз.

4Неге десе биз ердеги шатырымызда туратаган заманымызда авыр юк астында куьрсинемиз. Биз ердеги шаркымызды таслаганша, коьктеги шаркымыз бан капланмага суьемиз. Соьйтип, оьлеек шарктынъ орнын оьмирлик яшав алаяк.

5Сол яшав уьшин бизди аьзирлеген – Алла. Ол бизге, Оьз ваьдесининъ толтырылаягынынъ сенимлиги этип, Рухын берген.

6Оьзимиздинъ ердеги шаркымызда туратаганда Раббийден эректе болганымызды билгенимизге де карамай, биз аьр дайым ийги коьнъилли болып турамыз.

7Неге десе биз коьргенимизге тувыл, а иманымызга таянып яшаймыз.

8Биз ийги коьнъиллимиз, деймен, эм, бу шаркымызды таслап, Раббий мен бирге болувды яхшы коьремиз.

9Сога коьре бизим энъ уьйкен ымтылысымыз – биз бу шаркымызда ма яде онынъ тысындамыз ба – Раббийди разы этуьв болады.

10Неге десе бизим баьримизге Масихтинъ оькимине шыкпага керек болаяк. Сонда аьр биримиз ердеги шаркымызда эткен ийгиликлеримизге яде яманлыкларымызга коьре тийислисин алаякпыз.


Ярастырув куллыгы


11Соны ман биз, Раббийден коркувдынъ не болганын билип, баскаларды ынандырмага каьрлеймиз. Аллага биз кайдай болганымыз белгили эм сиз де кайдай болганымызды ийги билесиз деп, уьмит этемен.

12Оьзимизди сизге янъыдан мактап коьрсетпеймиз, ама юреги мен болмай, тыс коьриниси мен мактанатаганларга сизинъ айтар затынъыз болсын деп, бизи мен мактанмага сизге амал беремиз.

13Эгер биз акылымыздан тайган болсак, ол Алла уьшин болган. Эгер эсимиз дурыс болса, ол – сизинъ уьшин.

14Масихтинъ суьюви бизди юргистеди, неге десе биз мундай ойга еттик: Бир аьдем (Масих) баскалардынъ баьриси уьшин (курман болып) оьлген, солай болганда баьримиз де оьлгенмиз.

15Масих шынтылай баьримиз уьшин оьлди. Энди яшайтаганлар оьзлерине карап яшамай, олар уьшин оьлип тирилген Масихке карап яшасынлар деп, оьлди.

16Энди биз сол себептен эш биревди инсан келбетине коьре танымаймыз. Алдын Масихти де солай таныган болсак, энди солай танымаймыз.

17Соьйтип, бирев Масихке байыр болган болса, янъыдан яратылган болады. Аьвелгисиндеги озып кеткен, соьлегисининъ баьриси де янъы.

18Баьрисин де Алла этти: Иса Масих аркалы бизди Алла Оьзи мен ярастырды эм бизге баскаларды да Оьзи мен ярастырып, Оьзине куллык этпеге буйырды.

19Неге десе Алла, аьдемлерди куьналары уьшин шуьшлемей, дуныяды Масих аркалы Оьзи мен ярастырды эм сол ярасувдынъ хабарын яймага бизге тапшырды.

20Соьйтип биз Масихтинъ аты ман ис этпеге эркинлик алдык. Алла биз аркалы Оьз буйырыгын сизге айтып анълатады. Масихтинъ аты ман тилеймиз: Алла ман ярасынъыз.

21Неге десе Ол, бизди Масих аркалы аклап, куьнадынъ не болганын билмеген Масихти бизим уьшин куьнага курман этти.


### 6


1Биз, Алла ман бирге ис этуьвшилер, сизге ялбарып тилеймиз: Алладынъ шапагатын кабыл этип алганынъызды босына йиберменъиз.

2Неге десе (Кие Язувда) «Керекли заманда тилегинъди эситкенмен эм куткарылаяк куьнинъ келгенде ярдамласканман», – деп айтылган. Мине энди керекли заманынъ, мине энди куткарылаяк куьнинъ.


Паулдынъ шеккен кыйынлыклары


3Бизим кызмет этуьвимизге айып салмас уьшин биз бир аьдемнинъ де юрегине бир зат пан тиймеймиз.

4Биз, Алладынъ куллары болып, аьр яктан оьзимизди уьлги этип коьрсетемиз. Кыйынлык, кереклик, тарлык шексек те бек тоьзимлимиз.

5Таяк тийди, тутнакка салындык, козгалувларга растык, авыр ислер эттик, уйкысызлыктан кыйналдык, ашлык сынадык.

6Таза юреклимиз, анълавлымыз, шыдамлымыз, баскаларга танълык этемиз. Кие Рух бизде, аьдемлерди экиюзлилик этпей суьемиз.

7Акыйкатты айтамыз, Алладынъ куьшин коьрсетемиз. Онъ эм сол колымызда тувралык савытларымыз бар.

8Бирде мактанамыз, бирде корланамыз. Атымыз бирде яманга, бирде яхшыга шыгады. Алдавшы деп саналсак та тувра соьзлимиз.

9Белгисиз деп саналсак та (сизге) белгилимиз. Бизди оьлген деселер де биз мине тиримиз! Язалансак та оьлмегенмиз.

10Мыдах коьринсек те аьр заманда куванышлымыз. Ярлы болсак та коьплерди бай этемиз. Эш бир затымыз йок, ама баьрисине де иемиз.

11Коринтшилер, сиз бен ашыктан ашык соьйлестик, юрегимизди сизге кенъ аштык.

12Биз сизден суьйимимизди тыймаймыз, ама сиз бизден тыясыз.

13Балаларыма айткандай болып соьйлеймен: суьйимимизге явап берип, сиз де юрегинъизди ашынъыз.


Алладынъ уьйимиз


14Имансызлар ман бирге ислемеге куьреспенъиз. Туврашыллардынъ йорыкты бузувшылар ман кайдай ортак байланысы бар? Ярыктынъ каранъалык пан кайдай айкасувы бар?

15Масих Белиар (шайтан) ман калай ярасар? Яде иманлылардынъ имансызлар ман кайдай ортаклыгы бар?

16Алла уьйи мен бутлар арасында кайдай келисуьв болар? Биз болсак – яшав беруьвши Алладынъ уьйимиз. Алла бизим акымыздан булай айткан: «Мен олардынъ ишинде яшаякпан, олардынъ арасында юреекпен. Олардынъ Алласы болаякпан, а олар Меним халкым болаяк».

17«Сол себепли (имансызлардынъ) арасыннан шыгынъыз эм айырылып калынъыз, – дейди Раббий, – эш бир арам затка тийменъиз эм Мен сизди йолыгып аларман».

18«Мен Атанъыз боларман, сиз де меним улларым эм кызларым боларсыз», – дейди буьтин дуныяды туткан Раббий.


### 7


1Солай болганда, суьйгенлерим, Алла бизге сондай ваьделер эткенине коьре, денимизди эм рухымызды кирлеек аьр заттан оьзимизди тазалап, Аллады сыйлап, Ога савлай багысланаягынъыз.


Паулдынъ куванышы


2Юрегинъизде бизге орын беринъиз. Биз эш биревди ынжынтпадык, эш биревди йолдан шыгармадык, эш биревден оьзимизге хайыр излемедик.

3Муны шуьшлеп айтпайман. Йок. Мен сизге, сиз юрегимиздесиз эм биз сиз бен яшамага да, оьлмеге де аьзирмиз деп, айткан эдим. 4Мен сизге бек сенемен эм сиз бен бек оьктемлимен! Сиз меним коьнъилимди толтырып коьтересиз. Баьри кыйынлыкларымызга карамай, куванышымнынъ сонъы йок.

5Биз Македонияга келгенде де, онда тынышлык таппадык. Баьри яктан бизге кыйынлыклар куйылдылар: тыстан – шапкынлыклар, а иштен коркынышлар бийледилер.

6Ама кайгыга йолыкканлардынъ коьнъилин коьтеруьвши Алла бизди Титтынъ келуьви мен коьнъиллетти.

7Титтинъ келгени болып калмай, а онынъ сизди коьрип коьнъилленгени коьнъилимизди коьтерди. Ол бизге сиз мени коьрмеге аьсирет болганынъызды, озган затларга оькингенинъизди эм мени кайтип коршаламага шалысканынъызды айтты. Эм ол мага уьйкен куваныш аькелди.

8Язган хатым ман сизди кайгырткан болсам да оькинмеймен. Уьшини мен, бас деп, мен ога оькиндим, неге десе хатым сизди тек аз заманга болса да кайгыртканын коьрген эдим.

9Ама соьле куванаман. Кайгырганынъызга тувыл, кайгырып, тевбеге туьскенинъизге куванаман. Неге десе Алла суьйгендей кайгыргансыз. Соьйтип, эш бир яктан бизден зарар шекпегенсиз.

10Алла суьйгендей кайгырув, аьдемди тевбеге туьсирип, куткарылувына амал береди. Соьйтип тевбеге туьскен оькинмес. Ама дуныя шыгарган кайгырув тек оьлимге аькетеди.

11Оьзинъиз ойланынъызтага: Алладан келген кайгырувынъыз сизде кайдай шалысувды, акланмага суьювди, ашувды, коркувды, аьсирет болувды, куьнлевшиликти эм куьналыды язаламага ымтылувды тувдырды! Бу исте аьр яктан таза болганынъызды коьрсеттинъиз.

12Мен сизге язган болсам да, тек корлавшыды шуьшлев уьшин яде корланганды коршалайым деп язбаган эдим. Алла сиз бизге кайдай кайгырув сезгенинъизди коьрсетсин деп, язган эдим.

13Соны ман коьнъилимиз коьтерилди. Солай коьнъилленип калмай, оннан да бек Титтынъ куванышына кувандык. Сиз баьринъиз де онынъ юрегин тынышландырдынъыз.

14Мен алдын оны ман соьйлескенде, сизди мактаган эдим эм сиз мени уялтпадынъыз. Сизге айтканымыздынъ баьриси дурыс болгандай, солай Титтинъ алдында сизди мактаганымыз да дурыс болып шыкты.

15Соьйтип, Тит, соьзин калай тынълаганынъызды эм оьзин калай яныплы йолыкканынъызды эсине туьсирип, сизди коьптен коьбирек суьйди.

16Мен де куванаман, неге десе баьри яктан сизге толы сенимлимен!


### 8


Юмартлыктынъ коьрими


1-2Энди, кардашлар, Македония элиндеги иман ямагатларына Алладынъ коьрсеткен шапагаты акында айтпага суьемиз. Олар коьплеген азапларды шегетаган болсалар да, суьйинишлери коьп эди. Ярлылык пан бек кыйналсалар да, байлардай, оьлшемсиз юмартлыкларын коьрсеттилер.

3Колларыннан келгенше, куьшлериннен де артык, оьз ырклары ман ярдам эткенлерине – мен оьзим шаат.

4Олар Ерусалимдеги имандасларына кызмет кылувда катнаспага ызын ялбарып тиледилер.

5Соьйтип, сол затты биз уьмитлегендей этип калмай, олар, бас деп, Раббийге оьзлерин багысладылар. Оннан сонъ, Алладынъ ыхтыяры ман, бизге тапшырылдылар.

6Сонынъ уьшин, бу шапагатлык исти аранъызда баслагандай болып, сонъына да еткерсин деп, Титке тилеген эдик.

7Сиз аьр неде де онъыслы болгандай, иманда, соьзде, билимде, аьр не шалысувда, биз аркалы сизде мол тувган суьювде, шапагатлык исте де онъыслы болмага куьресинъиз.

8Соьйтип айтып, мен сизге каты талап салмайман, йок. Мен сизге баскалардынъ шалысувын коьрсетип, сизинъ суьювинъиздинъ алаллыгын сынайман.

9Сиз Раббийимиз Иса Масихтинъ шапагатын билесиз: сиз Раббийдинъ ярлылыгы ман бай боларсыз деп, Ол, бай бола турганлай, сиз уьшин ярлы болды.

10Бу зат акында кенъесимди берейим. Озган йылдан бери тек ярдам этуьвди баслап калмай, сол исти дайым бардырмага суье эдинъиз.

11Энди соны толтырсанъыз, сизге пайдалы болар. Соьйтип, сол исти калай этпеге аьзир болсанъыз, солай да колынъыздан келгенинше тамамланъыз.

12Неге десе сондай аьзирлик болса, сол заманда савга йок затка коьре тувыл, бар болганына коьре кабыл этилер.

13Баскаларга тынышлык, а сизге кыйынлык аькелуьв акында айтпайман. Ама тенълик болар уьшин

14соьле сизинъ моллылыгынъыз олардынъ ярлылыгын толыстырмага болады, а эртен олардынъ моллылыклары сизинъ ярлылыгынъызды толыстырар.

15Соьйтип, (Кие Китапта): «Коьп йыйганнынъ артыгы болмады, аз йыйганнынъ да етиспевлиги болмады», – деп язылгандай, тенълик болар.


Паул Титти Коринтке йибереди


16Титке де, бизге болгандай, сизинъ уьшин ак юректен кайгы савгалаган Аллага шуькир айтаман.

17Тит тилегимизге де кулак салды, ама онынъ оьзининъ ыхтыяры тагы да бек куьшли эди. Соьйтип, ол сизге суьйинип бараятыр.

18Тит пен бирге тагы да бир кардашымызды йиберемиз. Оны буьтин ямагатларымызда, Ийги Хабарды яйган иси уьшин, бек мактайдылар.

19Оннан баска да, бу кардаш, Раббийдинъ Оьзине данък аькелер, ярдамга аьзир болганымызды коьрсетер, биз этетаган бу шапагатлык исимизде йолдасымыз болар деп, ямагатлардан сайланды.

20Сол кадер мол савгага яваплы болып, биз этетаган куллыгымыз уьшин бизди эш бирев де шуьшлемесин деп, сак боламыз.

21Неге десе биз тек Раббийдинъ алдында тувыл, а баьри аьдемлердинъ алдында тувра зат этпеге кайгы шегемиз.

22Бу эки аьдем мен бирге биз тагы да бир кардашымызды йиберемиз. Сиз онынъ шалыскырлыгын коьп кере де туьрли ислерде сынагансыз. Энди ол тагы да бек шалысаяк, неге десе сизге бек сенеди.

23Тит десенъ, ол аранъызда мени мен ислеген йолдасым, а кардашларымыз, олар иман ямагатларынынъ элшилери, Масихке данък аькелуьвши аьдемлер.

24Оьзинъиздинъ суьйиминъизди ашыклап, баьри иман ямагатларынынъ алдында оларга сизи мен мактанувымыздынъ тувралыгын коьрсетинъиз.


### 9


Ерусалимдеги иманлыларга ярдам


1Ерусалимдеги имандасларымызга ярдамласканымыз акында сизге язбага керекли тувыл.

2Сиз баскаларга ярдам этпеге дайым да аьзир экенинъизди билемен. Македонияшылар алдында, Ахаядагылардынъ[2] коьбиси аьле озган йылдан баслап сизинъ шалыскырлыгынъыз бан коьтерилип, ярдам этпеге аьзир болганы уьшин сизи мен мактанаман.

3(Иман) кардашларымызды йиберетаганымнынъ маьнеси де сол: бу исте сизди мактавым бос болмасын деп. Сизинъ, мен оларга айтканымдай, аьзир болганынъызды суьемен.

4Неге десе мени мен македонияшылар келгенде, аьзир болмаганынъызды коьрселер, бизим сизге сенимлигимиз уьшин уялармыз, а сизинъ акынъызда кайда да айтпайман.

5Соннан себеп кардашларымыздынъ сизге меннен эртерек барып, алдын ваьде этилген савганъызды аьзирлемеге керегин тилемеге тийисли коьрдим. Сол заманда ол – зор ман алынган садака тувыл, а шынтылай савга болаяк.

6Муны айтайым сизге: ким аз шашса, аз йыяр, а ким мол шашса, мол йыяр.

7Аьр ким де солай эткенде кайгырып эм зор ман тувыл, оьзининъ юреги билдиргенине коьре берсин. Неге десе Алла суьйинип бергенлерди суьеди.

8Баьри ийгиликлерди сизге мол этип беруьв Алладынъ колында. Соьйтип, аьр затынъыз аьр яктан дайым етисер эм аьр бир хайырлы исте юмарт катнасарсыз.

9Кие Китапта сол зат акында булай язылган: «Ярлыларга сондай аьдем мол береди, онынъ туврашылыгы бир заманда да мутылмаяк».

10Шашувшыга урлык эм ашамага оьтпек беретаган (Алла) сизинъ де шашаяк урлыгынъызды багыслаяк, коьбейтеек эм туврашылыгынъыздынъ аслык йыювын мол этеек.

11Ол сизди, аьр заманда юмарт болынъыз деп, баьри яктан да бай этеек. Юмартлыгынъыз да биз (аькетеек савга) аркалы Аллага шуькир эттиреек.

12Суьйткенде сиз кылатаган бу кызмет имандасларынъыздынъ кытлыгын енъиллетип калмай, коьп аьдемлерге Аллага шуькир айттыраяк.

13Сол кызмет емисининъ даьмин билип, аьдемлер Аллады данъклаяклар, неге десе сиз Масихтинъ Ийги Хабарын ашык кабыл этип, ога бойсынып, олар ман эм баьриси мен болган затларынъызды юмартлык пан боьлискенсиз.

14Олар, Алладынъ шапагаты сизге мол берилгенин коьрип, сиз уьшин дува этееклер, баьри юреги мен сизге тартылаяклар.

15Биз де Аллага Онынъ айтып болмастай савгасы уьшин шуькир этейик!


### 10


Паул оьзин коршалайды


1Мен Паул, сиз айткандай, эректен йигит, а сиз бен коьрискенде йигерсиз, Масихтинъ юваслыгы эм тоьзимлиги мен сизге ялбарып тилеймен.

2Кайбиревлер, инсаннынъ осаллыклары бизди аьрекетке даьврендиредилер деп, ойлайдылар. Мен сизге келгенде, оларга йигер мен каты карсы шыкпага керектей коьремен, ама тилеймен, йигеримди кулланмага зорламанъыз.

3Элбетте, биз аьдетли аьдемлердей яшаймыз, ама куьресуьвимизди инсанлык куьшимиз бен юргистпеймиз.

4Куьресуьвимизде кулланган савыт-садагымыз инсан затлары тувыл, а сол савыт-садагында душпаннынъ куьшин алган затларын йок этпеге Алладынъ куьдирети бар.

5Бос пикирлерди эм Аллады билуьвге карсы шыгатаган аьр туьрли акылятаксувды йок этемиз, инсаннынъ аьр бир ойын есирге алып, Масихке бойсындырамыз.

6Биз, сиз Масихке савлай бойсынганда, аьр бойсынмавшыды язаламага аьзирмиз.

7Коьз алдынъыздагы затка аьруьв этип каранъыз. Ким оьзин Масихке байыр болганына ынанатаган болса, сол муны эсине туьсирсин: оьзи калай Масихке байыр болса, биз де солай.

8Эгер дейим мага Раббийден сизди бузбага тувыл, туьзбеге берилген аькимлик пен тагы да бек мактанган болсам, уялаяк тувылман.

9Тек мен оьзимнинъ хатларым ман сизди коркысткандай болып коьринмесин.

10Бир кесеклер айткандай: «Паулдынъ хатлары маьнели эм куьшли, ама оьзининъ болганы коьрнексиз, а соьйлесуьви коьтере де эпсиз».

11Соьйтип ойланатаганлар билсинлер: сизден эректе хатларымызда не айтсак, сиз бен бирге болганда да, исте де сондаймыз.

12Элбетте, оьзлери оьзлерин мактаганларга оьзимизди усатпага, олар ман тенълестирмеге йигеримиз батпайды. Оьзин оьзи мен тенълестирген, оьзин оьзининъ оьлшеми мен оьлшеген, акылсызлык этеди.

13Биз десенъ оьлшевсиз мактанаяк тувылмыз. Мактанувымыз, Алла бизге белгилеген аьрекет майданынынъ тысына шыкпай, оьлшевли болаяк. Сиз де сол аьрекет майданынынъ ишиндесинъиз.

14Сизге етпеген болсак, оьлшенип берилгеннинъ тысына шыгар эдик. Ама биз Масихтинъ Ийги Хабарын сизге баьриннен де алдын еткисттик.

15Биз баскалар кылган кызмет пен, оьлшенип берилгеннинъ тысына шыгып, мактанмаймыз. Уьмитимиз бу: иманынъыздынъ оьсуьви мен сиз аркалы аьрекет майданымыз коьптен коьп кенъейсин.

16Соьйтип биз, баскалардынъ оьз аьрекет майданында тапкан етимислери мен мактанмай, Коринттинъ тысында туьрли ерлерде Ийги Хабарды яярмыз.

17(Кие Язувда айтылгандай): «Мактанган – Раббий мен мактансын».

18Неге десе мактавга оьзин оьзи коьтерген тийисли болмаяк, а Алла тийисли коьрген болаяк.


### 11


Паул ялган элшилерди шуьшлейди


1Меним бираз акылсызлыгыма сабырлык коьрсеткенинъизди суьемен. Сизге тилеймен, даянынъыз мага!

2Мен сизди Алла куьншилиги мен куьнлеймен. Сизди бир сынъар иенъизге – Масихке соьз тавысып, Ога сизди, таза кыздай этип, танытпага суьемен.

3Тек коркаман, бир заманларда йыланнынъ аьйлеси мен алданган Авадай[3], акылынъыз Масихке каратылган алаллыгынъыздан эм тазалыгынъыздан шет какпасын.

4Неге десе, ким болса бирев сизге келип, биз билдиргеннен баска Исады билдирсе, сиз алганнан баска рухты алсанъыз, кабыл этип алганнан баска «ийги хабарды» кабыл этсенъиз, оны бек суьйип хош коьрип аласыз.

5А мен бир яктан да «аьдеттен тыскары элшилерден» тоьмен тувылман.

6Билким, тил шешени тувылман, ама билимим бар. Сондай болып, биз аьр заманда да, аьр болган затта да сизге коьриндик.

7Сизди коьтерер мырат пан, оьзимди тоьмен этип, Алладынъ Ийги Хабарын тоьлевсиз билдиргенде куьналы болдымма?

8Мен сизге кызмет кылар уьшин баска иман ямагатларынынъ ярдамы ман оларды акшасыз калдырдым демеге боламан!

9Сизде болганымда кытлык шексем де, биринъизге де авырлык келтирмедим: керекли аьр бир зат пан Македониядан келген кардашларым толысынша аьжетсизлендирдилер. Сизди аьр дайым да кыйнамаска шалысканман, энди де шалысаякпан.

10Ахаядынъ эш бир еринде сол мактав меннен алынмаяк: ога сенимлик берген – мендеги Масихтинъ акыйкатлыгы.

11Не уьшин мен солай этемен? Сизди суьймеген уьшин ме? Суьйгенимди Алла биледи!

12Тек мактанган затлары ман оьзлерин бизге тенъ этпеге амал излегенлерге сондай амалды бермес уьшин калай эткен болсам да, солай этермен.

13Бу аьдемлер – куллыклары ман баскаларды алдайтаган, Масихтинъ элшисининъ келбетиндеги ялган элшилер.

14Ол сейир зат тувыл: ибилис оьзи де ярык маьлектинъ келбетин алады.

15Соннан себеп онынъ куллыкшылары туврашылыктынъ кабын оьзлерине кийгенинде, сейир бир зат та йок. Тек сондайларды ислерине коьре тийисли яза саклаяк.


Паулдынъ элшиликте шеккен азаплары


16Тагы да янъыдан айтайым: мени эш бирев де акылсыз деп санамасын, ама соьйтип болмаса, мени акылсыздай этип те кабыл этинъиз. Мен бираз мактанайым.

17Оьзимнинъ айтаякларымды Раббий унаганындай тувыл, керисинше, мактанганымда акылсыздай болып айтарман.

18Эгер дейим коьплер болганлары ман мактанатаган болсалар, мен де мактанайым.

19Неге десе сиз акыллы аьдемлер бола турып, акылсызларга сабырлык коьрсетпеге асыгасынъыз.

20Аьле сизди кул этип кулланганларга, кыйынынъызды ашаганларга, колларына йыйганларга, коькиреклилерге, бетинъизге сокканларга да тоьзимлик коьрсетесинъиз.

21Уялсам да айтайым, элбетте, сол иске куьшимиз етпейди! Ама баскалар не мен мактанмага юрекленселер, акылсыздай айтаман, мен де соны ман мактанмага юрекленемен.

22Олар еврейлер ме? Мен де евреймен. Олар исраилшилер ме? Мен де исраилшимен.

23Олар Ибрагимнинъ тувдыклары ма? Мен де онынъ тувдыгыман. Олар Масихтинъ кызметшилери ме? Берлидей айтаман: мен – тагы да бек. Мен коьп те куллык эткенмен, коьп те тутнакларда олтырганман, мени аямай тоьбелегенлер, коьбинше – оьлим аьлде болганман.

24Ювытлардан бес кайта отыз тогыз кере камышыландым,

25уьш кайта таяк пан тоьбеленгенмен, бир кере – таслар ман. Уьш кайта денъизде кеме баьлесине ушырадым эм ашык денъизде бир кеше, бир куьн калган вакытым да болды.

26Мен дайым да йолда болып, сувлардан, тонавшылардан, оьз халкымнан, баска миллетлилерден кавыфларга ушырадым; шахарларда, шоьллерде, денъизде эм ялган (иман) кардашлар арасында да кавыфлар сынадым.

27Куллык этип бек кыйналдым, туьнлерди уйкысыз оьткердим; ашлык эм сувсызлык сынадым, бирерде коьтере де сувыкта эм яланъашлыкта ассыз калган заманым да болды.

28Соьле де баска заттынъ акында айтпай, аьр куьн баьри иман ямагатлары уьшин шеккен кайгымнынъ юги мойнымда.

29Ким болса да бирев карувсызланса, мен де карувсыз болмайманма экен? Эм эгер ким болса да бирев йолдан тайдырылса, мен де ашувдан янмайманма экен?

30Эгер дейим мага мактанмага керек болса, карувсызлыгымды коьрсеткен затлар ман мактанаякпан.

31Раббий Исадынъ Атасы Алла – аты дайым макталсын! – оьтирик айтпаганымды биледи.

32Дамаск шахарында патша Аретастынъ аькими, мени ысламага деп, шахар капыларына саклавшыларын салган эди.

(33) Ама мен, шахар иргесиндеги терезеден шетен мен туьсирилип, онынъ колыннан кашып кутылдым.


### 12


Паулга коьринген коьринислер эм ашылувлар


1Бу зат пайдасыз болса да мактанмага керекпен: мен энди Раббийден алган коьринислерге эм ашылувларга эс берейим.

2Масихке байыр бир аьдемди таныйман[4]. Он доьрт йыл артта (билмеймен денинде ме яде денининъ тысында, ол бир Аллага белгили, мен билмеймен) ол уьшинши коькке[5] алынган эди.

3Аьше, сол аьдемнинъ еннетке коьтерилгенин билемен (кайтаралайым, белгисиз денинде ме яде денининъ тысында, оны бир Алла биледи)

4эм ол онда аьдемге авызыннан шыгармага болмаяк, айтпага ызын берилмеек соьзлерди эситкен.

5Эне сонадай аьдем мен мактанмага аьзирмен. Оьзим мен мактанаяк тувылман, тек оьзимнинъ карувсызлыгым ман.

6Ама оьзим мен мактанмага суьйсем, акылсызлыкка туьспеспен: мен тек акыйкатты айтарман. Тек, бирев де мени коьргениннен яде эситкениннен уллыга санамасын деп, оьзим оьзимди сол заттан тыяман.

7Ама мага ашылган затлардынъ эсапсыз бийиклиги мен коькирексимес уьшин, кевдеме «тегенек» берилген эди, сол зат та – шайтаннынъ мени кыйнамага йиберген элшиси – мени коькирексуьвден саклайды.

8Сол заттан мени куткар деп, Раббийге уьш кере тиледим, ама явапка:

9«Шапагатым сага тамам, неге десе меним куьшим карувсызлыкта толы болады». Сога коьре, Масихтинъ куьши менде дайым болсын деп, мен оьзимнинъ карувсызлыгым ман оннан да авас болып мактанаякпан.

10Сол себепли энди Масих уьшин басымнан кешетаган баьри карувсызлыкларга, корланувларга, кытлыкларга, кувгынларга, кыйынлыкларга суьйинемен, неге десе мен карувсыз болганда куьшли боламан.

11Мактанып, акылсызлыкка еттим. Ама сиз сол затка мени зорладынъыз. Сиз оьзинъиз таза атымнынъ шыкканын каьрлемеге тийисли эдинъиз. Оьзим бир зат та болмасам да, сол «аьдеттен тыскары элшилерден» кем тувылман.

12Алла акыйкат элшидинъ белгилерин коьрсетпеге мага амал бермегенме эди? Мен аьр заман сабыр болып, сизге туьрли аьлемет нышанларды, аьжейиплерди эм куьдиретли ислерди коьрсеттим.

13Сол заманда, мен сорайман, баска иман ямагатлары ман тенълестиргенде сизге не зат етиспейди? Мен оьзим сизге юк болмаганым тувылма экен? Аьше, кеширинъиз мени сол «янъылысым» уьшин!


Суьйимде алаллык


14Мине энди де, уьшинши кере, мен сизге келмеге аьзирмен эм сизге юк болмаякпан, неге десе мен сизинъ байлыгынъызды тувыл, а оьзинъизди излеймен. Балалар ата-аналарына тувыл, а ата-аналар балаларына байлык йыймага тийислилер.

15Соьйтип, мен де куванып сизге оьзимдикин шашаякпан, сиз уьшин оьзимди де аямаякпан. Эгер дейим мен сизди солай бек суьетаган болсам, сиз мени сонынъ уьшин аз суьеексизбе?

16Билким, сиз айткандай, мен сизге юк болмаганда, «аьйлекер» киси бола турып, сизди «кылыплык пан алдымма»?

17Тек кайтип? Йибергенлерим аркалы алдав ман сизден бир зат алдымма?

18Мен Титти сизге бармага тилеп разы эттим. Оны ман бирге тагы да бир иман кардашымызды йибердим. Сизди Тит алдадыма? Биз бир рух пан ислемедикпе, бир йол ман бармадыкпа?

19Билким, биз алдынъызда тек акланмага суьемиз деп, коьптен бери ойлай боларсынъыз. Йок, биз Масихке байыр аьдемлер болып, Алладынъ алдында айтамыз. Суьйгенлерим, баьрисин де иманынъызды беркитер уьшин этемиз.

20Тек бир коркувым бар: сизге келгенде, сизди коьрмеге суьйгендей аьлде табарма экенмен? Сиз де мени суьйгенинъиздей болганымды коьрерме экенсиз? Сизде эрисуьвлерди, куьншиликти, ашувды, даваласувды, яла ягувды, соьз юргистуьвди, коькирексуьвди эм нызамсызлыкты табарман деп коркаман.

21Сизге келгенимде, Алла мени тагы да сизинъ алдынъызда тоьменлетер эм эртеден куьналыкка баткан коьплеринъиз уьшин йыларман деп коркаман. Неге десе сиз эткен арам ислеринъизден, каьхпеликлеринъизден эм эдапсызлыкларынъыздан тевбе этпединъиз.


### 13


Ахыр насихатлар эм саламлар


1Соьйтип, мен (аямай тамамын этеек болып) сизге уьшинши кере келип турыман. (Тап язылгандай): «Карарластырылаяк аьр бир ис эки яде уьш шааттынъ коьрсетуьвин талаплайды».

2Мен, сизге экинши кере келгенимде, эрте куьнага туьскенлерге эм баскалардынъ баьрисине де айткандай, энди де сизден эректен кайтарып айтаман: сизге янъыдан тагы да келсем, бир аьдемди де аямаякпан.

3Сол заман излеген бегитуьвди табарсыз. Сонда Масихтинъ мен аркалы соьйлейтаганына ынанаяксынъыз. Масихтинъ сизге каратылган аьрекети карувсыз тувыл. Ол куьшин аранъызда коьрсетеди.

4Масих Оьзининъ карувсызлыгы ман кашка керилген болса да, буьгуьн Ол Алладынъ куьдирети мен сав. Ол бир заманда болгандай, биз де карувсызбыз, тек сизге ашылган Алладынъ куьдирети мен биз Оны ман сав болаякпыз.

5Оьзинъизди тергенъиз: иманынъыз бан яшайсызба? Оьзинъизди сынанъыз. Иса Масих сизде болганын оьзинъиз билмейсинъизбе? Тек сиз сынавларга шыдамайтаганлардан болмасанъыз.

6Бизге калганда, сиз, уьмит этемен, сынавларга шыдаганымызды анълаяксыз.

7Бир яманлык та этпенъиз деп, Аллага тилеймиз. Сынавларга шыдаганымызды коьрсетпеге тувыл, шыдамагандай коьринсек те, сизге яхшылык этпеге амал бермеге суьемиз.

8Биз акыйкатлыкка карсы шыкпага болалмаймыз; ога тек ярдамласпага боламыз.

9Биз карувсыз болмага разымыз, тек сиз карувлы болынъыз: сизинъ туьзелуьвинъизди тилеп, дува этемиз.

10Мен сизден энди де узакта болып, бу хатты эртерек язаман, неге десе сизде болган заманымда катылык коьрсетпей, Раббий берген аькимликти сизди бузбага тувыл, а курмага кулланмага суьемен.

11Сонъында, кардашлар, айтайым: суьйининъиз! Яшавынъызды туьзетинъиз, насихатларымды кабыл этинъиз, бир ойлы болып, татымлыкта яшанъыз. Сол заманда суьйим эм татымлык беруьвши Алла сизи мен болар.

12Бир биринъизди, Аллага багысланганларга тийислисинше оьбип, саламланъыз. Мундагы имандасларынъыздынъ баьриси де сизге салам йибереди.

13Раббий Иса Масихтинъ шапагаты, Алладынъ суьйими эм Кие Рухтынъ айкасувы баьринъиз бен болсын.


## Соьзлик


Эскертпе: Доьрткил скобкаларга алынган соьзлер энъ эски грек текстлерде распайды.

Кыскартувлар:

э. а. – Масих тувганнан алдын, эрамыздан алдын.

я. э. – Масих тувганнан сонъ, янъы эра.


Абил – Адам ман Хавадынъ экинши улынынъ аты. Алла Абил эткен курманды кабыл эткенде, уьйкен кардашы Кабил, куьнлеп, Абилди оьлтиреди. Бу зат аьдем дуныясынынъ тарихинде биринши аьдем оьлтируьв эди. (Мат 23:35; Им. ювыт. 11:4).


Адам – Алладынъ эмири мен болган биринши аьдем. Аьдемлер дуныясы Адамнан эм Хавадан басланган. Олар, Алла берген йорыкты толтырмай, куьналы болган себепли аьдемлердинъ тувдыкларына куьналары уьшин язалавга оьлим берилген. (Рим 5:12-14; 1Кор 15:45-49).


Акша авыстырувшылар – Ювытлар Алла уьйи уьшин йылда ярым шекел (эки динар) ясакты тоьлемеге керек эди. Бу ясакты тоьлер уьшин Урым акшасын кулланув арам деп саналган, неге десе акшада бутлардынъ (идоллардынъ) символлары бар эди. Сонынъ уьшин Урым акшасын ювыт акшасы ман авыстырмага керек болган. Ама акша авыстырувшылардынъ бу ис уьшин талаплаган аклары керегиннен уьйкен эди.


Алла патшалыгы – Алладынъ дуныяда, патшадай, басшылык этуьви (Инжил, Мат 3:23, Лука 11:20). Алладынъ ыхтыярына бойсынып яшав.


Алла соьзи – 1) кара: Кие Язувлар; 2) Иса Масихтинъ окувы; 3) («Соьз» уьйкен аьрип пен язылса) Иса Масихтинъ Оьзи.


Алла Улы – Алла Соьзи, Иса Масих. Алла Соьзи заманнынъ басыннан алдын Алладынъ ишиннен туватаганы уьшин Масих Алла Улы деп аталады.


Алла уьйи – бурынгы ювытлардынъ Аллага табынув уьйи. Ерусалимде орынласкан Алла уьйин бас деп Сулеймен патша салган эди. Бу уьй элдын арамыздан 6-ншы юзйыллыкта бузылган. 5-нши юзйыллыкта янъыдан куралган эм курман этилетаган орын болган. Иса Масих оьлип тирилгеннен 40 йыл сонъ, янъы эрадынъ 70-нши йылында Алла уьйи урымшылар ман йок этилди.


Амин – ювыт тилинде «солай болсын» деген маьнеди анълатады.


Арамей тил – бурынгы еврей (ювыт) эм арап тиллерге ювык тил. Иса Масихтинъ заманында ювытлардынъ куьнлик тили (еврей тил тек синагогларда кулланылатаган эди).


Асия – (С буква ман язылады) Урымнынъ шетиндеги аьлиги Кишкей Азиядынъ (Турциядынъ) бир кесек ерининъ аты. Онынъ бас каласы Эфес болган. Азия сосы ерден атын алады, ама соьле бу соьз баска ерлерди анълатады эм оларды карыстырмага ярамайды. (Эл. Ислери 19:26; Я.а.с. 1:4).


Ассылык – Алла акында яман соьз айтув.


Ата, Атам – арамей тилде «Абба». Соьйтип Иса Масих Аллаху-Таалага айткан, сонъында сокталары да солай айтканлар. (Мк 4:36, Рим 8:15).


Ашыткысыз оьтпек байрамы – кара: «Пасха байрамы».


Аьдем Улы – арамей тилде «киси», «инсан», Кемшиликсиз инсан болганы себепли Иса Масих уьшин кулланылган титул (Таурат, Даниял 7:13).


Аьлеклик аькелеек шийкендирген зат – 1) э. а. 167-ншы йылда селевкид император Антиох Эпифан (Эски Антласув, Даниял 9:27) Ерусалимде Алла уьйинде орынластырган бут (идол); 2) я. э. 70-нши йылында Юдеядынъ коьбисин аьлек эткен урым аскерлери; 3) Келеекте Аллага карсылык этеек душпан, таьжел, антихрист.


Аьжейип нышан – Аьдемге Алладынъ йибергенин анълатар уьшин этилген, аьдеттеги табиат законлары ман анълатпага амал болмаган бир коьринис, ис, зат.


Баалзабул – шайтан.


Баска миллетлилер – ювыт болмаганлар.


Бу дуныядынъ басшысы – шайтан, ибилис.


Бут – идол, оьтирик алладынъ сынтасы.


Греклер – Иса Масихтинъ заманында тек Грецияда тувыл, Орта денъиздинъ буьтин куьнтувар кесегинде де яшаган эм грек тилинде соьйлеген халк. Инжилдинъ бир ерлеринде «ювыт болмаганлар» деген маьнеди анълатады. Масихтинъ заманында грек тили дуныядынъ коьп еринде анъламлы болган, сол себепли Инжилдинъ оригиналы грек тилинде язылган.


Даут улы – Исраилдинъ уллы патшасы Даут (э. а. 1010–970 йыл.) ырувыннан шыккан Иса Масихтинъ титулы.


Динар – урым акшасы; Иса Масихтинъ заманында аьдетли исшилерге куьнде бир динар тоьленeр эди.


Дин аьлими – Кие Язувларды коьшируьвди, анълатувды эм уьйретуьвди каьрлеген ювыт дин аьдеми.


Дин куллыкшысы – Алла ман аьдемлер арасында эм Аллага курманлык эттируьвдей дин ислери мен каьрлеген киси.


Еврейше – ювыт тили. Эски Антласувдынъ коьбиси еврейше, бир кесеги арамейше язылган. Иса Масих заманында ювытлардынъ коьбиси еврей тилине бек усаган арамей тилинде соьйлейтаган болганлар.


Забур – Аллага шуькир этуьвин билдиретаган эм данъклайтаган зикирлер йыйынтыгы. Булардынъ бир кесегин патша Даут язган.


Зилот – Масихтинъ заманында Исраилди урым аскершилерден тазаламага шалыскан аьдем.


Ибилис – шайтан (сатана).


Ибрагим – Ибрагим пайхамбар исраилшилердинъ эм баска халклардынъ несиллерининъ басы. Кие Китапта ол, яшав аьллерге эм аьдемлердинъ баа беруьвине карамай, бир Аллага шынты юрек пен берилгенликтинъ, онынъ баьри буйырыкларын толтырмага аьзирликтинъ уьлгиси болады (Рим 4; Им. ювыт. 11:8-19).


Ирод – Инжилде бес кисидинъ аты: 1) э. а. 40-ншы ман 4-нши йыллар арасында, Урым империясына бойсынып, Палестинге басшылык эткен «Уллы» Ирод. Ол оьлгенде, онынъ патшалыгы уьш улы арасында боьлинген эди: Юдея ман Самария Ирод Архелайга (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 6-ншы йылы), Галилея ман Перея Ирод Антипага (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 39-ншы йылы), керуьв-куьнтувар ерлер Пилипке (э. а. 4-нши йыл – эрамыздынъ 33–34-нши йылы) берилген эди. 2) Иродлардынъ энъ залымы Ирод Архелай (Мат 2:22). 3) Ирод Антипа (яде тетрарх Ирод) оьзининъ оьгей кардашынынъ пишеси Иродиадага уьйленер уьшин биринши пишесине талак салган эди. Яхъя пайхамбар бу исти айыплаганда, Ирод оны, ыслатып, оьлтирген эди. Иса Масихти, оьким шыгарсын деп, Понтий Пилатка йиберген де сол Ирод эди. 4) Уллы Иродтынъ тувдыкларыннан 1-нши Ирод Агриппа патша эрамыздынъ 37-нши мен 44-нши йыллар арасында Палестиннинъ туьрли ерлерине басшылык эткен, 44-нши йылда оьлген (Инжил, Эл. Ислери 12:20-23). 5) 1-нши Ирод Агриппадынъ улы болган 2-нши Ирод Агриппа атасынынъ патшалыгын эрамыздынъ 48-нши йылында алган эди. Элши Паулдынъ оькиминде (судында) болган сол Агриппа эди (Эл. Ислери 25:13 – 26:32).


Иродтынъ аьдемлери – Ирод Антипа ягы болган ювытлар куьби.


Исхак – Ибрагим мен Сарадынъ улы, Якуптынъ атасы болып Якуп аркалы ювытлардынъ атасы болган (Эл. Ислери 7:8).


Йин – коьзге коьринмейтаган, шайтанга куллык этетаган кара куьш.


Канай – кара: Зилот.


Каш – шуьшли аьдемди, шуьй мен керип, оьлтирер уьшин кулланылган агаш, дарагаш.


Кесар – Урым императордынъ титулы.


Кие – Алладынъ куллыгына багысланган.


Кие Китап – кара: Кие Язувлар (2-нши маьнеси).


Кие Рух – арапша «Рухулкудус», орысша «Дух Святой». Алладынъ Кие «Яны», аьр ерде болган, коьринмеген «Куьши», «Куваты».


Кие Шатыр – Алла уьйи салынганга дейим исраилшилер Аллага «шаатлык шатыры» деген кие шатырда курман эткенлер эм Ога табынганлар (Эл. Ислери 7:44; Им. ювыт. 8:2-5).


Кие Язувлар – 1) Иса Масихке дейим: Эски Антласув (Таурат, Забур, Пайхамбарлар Язувлары); 2) Иса Масих келгеннен сонъ сол Язувларга – Янъы Антласув (Инжил) да косылды.


Куьна – Адам пайхамбар эм Авадынъ Аллага карсылык эткенлери себептен аьдемлер Алладынъ парызларын толтыралмайтаган эм этпеге суьймейтаган болдылар. Бу аьл «куьна» деп аталады. Куьна инсан кылыгымыздан шыгып, Алладынъ буйырыгына карсы болган ойларды, соьзлерди, ислерди анълатады.


Левит – Исраилдинъ Левий ырувыннан болган Алла уьйинде дин куллыкшыларына ярдам этуьвши аьдем.


Майлав – бурынгы заманларда Аллага куллык этер уьшин кулланылаяк заттынъ уьстине яде янъы куллыкка салынаяк аьдемнинъ басына зейтун майын ягатаган болганлар. Бу соьз Инжилде Алладынъ Кие Рухын иманлыларга беруьвин де анълатады.


Масих – еврейше «Машиях», грекше «Христос», арапша «Масих». Бу соьз «май ягылган аьдем» (кара: майлав) деген маьнеди анълатады. Бурынгы пайхамбарлар Куткарувшы Масих (Иса) келеегин алдын билдиргенлер.


Межлис – грек тилинде «синедрион». Бас дин куллыкшылары, аксакаллар эм дин аьлимлериннен куралган, бурынгы ювытлардынъ дин эм миллет кенъеси.


Нух – Алла яманлыкка баткан аьдемлер дуныясын йок этпеге токтасканда, тек ялгыз бир туврашыл Нухты эм онынъ аьелин сав калдырды (Мат 24:37-38).


Онъ ягында турув – бурынгы ювыт культурасында биревдинъ онъ ягында турувы яде олтырувы – энъ сыйлы эм уллы орын деп саналган.


Ораза тутув – Кие Китаптынъ заманында бу соьз астан-сувдан толысынша токтап турувды анълаткан. Соьйтип, аьдем оьзин Аллага аманатлап, оьзининъ Ога бойсынувын коьрсеткен, Оннан куьнасын кешируьвди эм ярдам этуьвди тилеген (Мат 4:2; Лк 18:12; Эл. Ислери 13:2-3).


Осанна – арамей тилде «Энди куткар!» деген алгыс соьз.


Оьтпек сындырув – иманлылардынъ бирге йыйылып ас ишуьви, Иса Масихтинъ оьлуьвин эслеринде тутар уьшин бирге оьтпек сындырып ашавы.


Парисейлер – бурынгы ювытлардынъ куьшли дин куьби. Таурат парызларын мукаят толтырмага куьрескен аьдемлер. Кара: Садукейлер.


Пасха байрамы – бу байрамда ювытлар Алладынъ Муса пайхамбар аркалы олардынъ аталарын Мысырдагы кул болувдан куткарганын эске туьсиредилер. Курманлык козы шалып, ети куьн бойынша ашыткысыз оьтпек ашайдылар. Сол себептен бу байрам ашыткысыз оьтпек байрамы деп те аталады.


Понтий Пилат – эрамыздынъ 26–36-ншы йыллар арасында Урым империясынынъ Юдея элинде басшылык эткен тоьреши.


Раббий – грек тилинде «кириос». Бу соьздинъ маьнеси «ие», «бий».


Рух – кара: Кие Рух.


Садукейлер – бурынгы ювытлардынъ дин куьби. Ынанган затларынынъ коьбиси мен парисейлерге карсы келедилер, мысалыга: 1) Муса пайхамбарга берилген бес китаптан баска язувларды кабыл этпейдилер; 2) йин, маьлек, ян, еннет, яханем, ахырет болганына эм оьлгенлердинъ тирилеегине ынанмайдылар.


Самарияшылар – ювытлар ман бир неше палестин миллетлерден куралган эм ювытлардай тек Аллага ынанган карысык ырув. Самарияшылар ман ювытлар айкаспайдылар.


Самсон – бурынгы исраилшилердинъ душпанлары ман куьресип турган уллы давдынъ аты (Им. ювыт. 11:32).


Саьат – бурынгы заманларда аьдемлердинъ коьбиси куьн баткан вакытты экинши куьннинъ басы деп санайтаган болганлар. Кеше 12 саьатке яде уьшер саьаттен куралган доьртликлерге боьлинген. Куьн бойы куьн тувган заманнан баслап, 12 саьатке боьлинген. Мысалыга, бу системага коьре куьннинъ уьшинши саьати – 09:00 саьат, тогызыншы саьати – 15:00 саьат. Ама бир неше Инжил аьлимлерине коьре Яхъядынъ Ийги Хабарында буьгуьнги системага усаган система кулланылады. Солай болганда, онда «оныншы саьат» деп язылса, 10:00 саьат деп анъламага керек.


Синагог – ювытлар Аллага табынар уьшин йыйылатаган уьй.


Сион – Ерусалим каласы орынласкан тоьбелердинъ бири. Сион соьзи – «Алладынъ уьйин» яде «Алладынъ халкын» символлы суьвретлейди. «Сионнынъ кызы» деген термин «Ерусалим яшавшылары» деген маьнеди анълатады.


Сокта – бир устаздынъ, дин мектептинъ окувшысы.


Сувда шомылдырылып тазаланув – грекше «вафтисма». Инжилде аьдемнинъ сувда шомылдырылып тазаланувы, онынъ тевбеге туьсип, янъы оьмирде яшап баслаганын анълатады.


Суьлеймен – Дауттынъ улы, Исраилдинъ уьшинши патшасы. Энъ биринши Аллага табынув уьйди Ерусалимде Сулеймен салган (Мат 12:42).


Таварых – терен акыйкатты уьйретуьвши айтув, метафоралы кыска хабар.


Таурат – 1) Алла Муса пайхамбарга берген Кие Йорык (шериат); 2) Эски Антласувдынъ сол Йорыкты ишине алган биринши бес китабы; 3) Эски Антласув китапларынынъ баьриси.


Таурат аьлими, Таурат устазы – кара: Дин аьлими.


Тевбе – арап соьзи болып, «ойын туьрлендируьв» деген маьнеси болган бир грекше соьзди анълатады. Тевбе, куьнады эм менменликти койып, Аллага кайтув.


Тетрарх – кишкей ердинъ (юрттынъ) патшасы.


Урым аьдеми – Урым империясында яшаганлардынъ баьриси де урым аьдеми болмаганлар. Урым аьдеми болувдынъ айырым эркинликлери арасында таяк пан тоьбеленуьв эм кашка керилуьвдей авыр язаларды шекпев эм авыр шуьшлевден акланар уьшин императордынъ оькимин талаплав эди. Тувганыннан баслап урым аьдеми болмаганлар бу эркинликти: 1) куллыктан эркин этилуьв мен; 2) уьйкен кызметтинъ савгасы деп; 3) акша тоьлев мен алатаган эди.


Устаз – дин акыйкатларын окытувшы.


Хаджар – Ибрагим пайхамбардынъ пишеси болган Сарадынъ таьвкеси эди. Хаджар, Ибрагимнен ул (Исмаилды) тапкан, ама Ибрагимнинъ асаба тукым калдырувында тек Сарадынъ улы Исхак болган. Исмаилдан, Алла шапагаты ман, уллы халк – исмаилитлер туьзилген. Оларга оьзлерин араплар аькетедилер.


Харун – Муса пайхамбардынъ уьйкен кардашы, Левий ырувыннан. Алла Таала Муса аркалы Тауратты йибергенде, ювытларга биринши дин куллыкшысы болып Харун айырылган эди. Оннан сонъ бас дин куллыкшылардынъ баьри де Харуннынъ ырувыннан болган (Им. ювыт. 5:4).


Шаатлык шатыры – Кара: Кие шатыр.


Шабат куьни – юма аксамнан юма эртеси аксамга дейим заман арасы; ювытлардынъ эш бир ис этпеген сыйлы куьни.


Элши – грекше «апостолос». Бу соьздинъ Инжилдеги маьнеси – Иса Масих Оьзи акындагы Ийги Хабарды яймага тапшырган аьдем, хабаршы. Сондай атты алганлардынъ бириншилери Исага энъ ювык эм Оны ман бирге юрген он эки соктасы алганлар (Мат 10:1-4; Гал 1:11-19).


Эрегожа киюв эм куьл себуьв – ювытлардынъ уллы кайгыды яде куьнады билдируьв аьдети.


Эски Антласув – 1) Иса Масихтинъ заманыннан алдын язылган 39 кие китап (Таурат, Забур эм Пайхамбарлардынъ китаплары); 2) Алладынъ Муса пайхамбар аркалы Исраил халкы ман эткен, Тауратка негизленген антласувы.


Ювыт – жуьйт, юдей, еврей.


Юбантувшы – грекше «параклитос». Бу соьз, «Ярдамшы» эм «Кенъес беруьвши» деген маьнеди анълатып, Алладынъ Кие Рухы ман тенъ маьнели.


Юдея – 1) Урым империясы заманында Палестиннинъ кубыла кесегиннен туьзилген эл; 2) Оны ман бирге ювытлар коьп болган конъысы эллер.


Ямагат – 1) Иса Масихтинъ уьммети, аьр ерде, аьр заманда да Ога ынанганлардынъ ямагаты; 2) Белгили бир ерде йыйылган, Иса Масихке ынанган аьдемлер куьби.


Янъы Антласув – 1) Иса Масихтинъ кашта тоьгилген кие каны аркалы Алладынъ аьдемлерди куткарув уьшин эткен антласувы; 2) Иса Масихтинъ заманыннан сонъ язылган 27 кие китап (Инжил). Бу китаплардынъ коьбиси эрамыздынъ 70-нши йылына, баьриси де 100-нши йылына дейим язылган.


Ясакшы – Иса Масих заманында Урым империясы уьшин оьз халкыннан ясак йыятаган, сол себептен динин эм элин саткан деп саналатаган ювыт.


## Таблица соответствия имен собственных


Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы — Байыр атлардынъ келисуьв кеплерининъ таблицасы

Иса Масих заманындагы Палестина — Иса Масих заманындагы Палестина

Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы — Иса Масих заманындагы Ерусалим каласы

Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы — Иса Масих заманындагы Ерусалимде болган Алла уьйининъ планы

Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы — Иса Масихтинъ заманындагы Урым патшалыгы

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен биринши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен экинши

Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши — Элши Паулдынъ Ийги Хабарды яяр уьшин эткен уышинши

Элши Паулдынъ Урымга — Элши Паулдынъ Урымга

[1]

3:3 - Тас: оригинал текстте скрижал.

[2]

9:2 - Ахая: кубыла Греция.

[3]

11:3 - Ава: Ева.

[4]

12:2 - Масихке байыр бир аьдемди таныйман: Паул оьзининъ акында айтады.

[5]

12:2 - Уьшинши коьк: энъ бийик коьк (еннет).